การกวนข้าวมธุปายาส มีตำนานเล่าว่า นางสุชาดา บุตรสาวเศรษฐี บ้านเสนานิคมได้บวงสรวงขอลูกชายต่อเทวดาประจำต้นไทร ครั้นได้สมประสงค์ จึงได้หุงข้าวมธุปายาน หรือ ข้าวยาคู ใส่ถาดทองคำไปแก้บน เมื่อพบเจ้าชายสิทธัตถะ ก็สำคัญว่าเป็นรุกขเทวดาแสดงตนเป็นนักบวช จึงนำข้าวมธุปายานไปถวาย เมื่อทราบความจริง ก็ยิ่งเกิดความศรัทธาน้อมถวายทั้งถาดทองคำนั้น หลังจากที่พระพุทธองค์
ได้ฉัดข้าวมธุปายานนี้แล้ว ก็ทรงบรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณในคืนนั้น อันเป็นคืนวันเพ็ญวิสาขะนั่นเอง จึงมีความเชื่อกันว่า ข้าวยาคู
เป็นอาหารวิเศษผู้ใดมีวาสนาได้กินแล้ว จะมีร่างกายแข็งแรง ปราศจากโรคภัย อุดมด้วยสติปัญญา และเป็นศิริมงคลแก่ชีวิตของผู้นั้น
ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
